75 jaar geotechniek, bij Geotechniek!

in
MOW Mag

In oktober 2014 vieren we 75 jaar geotechniek in Vlaanderen. De afdeling Geotechniek van het Departement Mobiliteit en Openbare Werken nodigt u uit in het Technologiepark in Zwijnaarde ter gelegenheid van de Open Bedrijvendag 2014. Afdelingshoofd Gauthier Van Alboom legt uit:

Geotechniek is een kunde die ons in staat stelt om op basis van proeven in het veld en het lab het gedrag van de grond te voorspellen. Nagenoeg alle constructies staan immers in contact met de ondergrond. Dankzij geotechnisch onderzoek wordt het mogelijk om die constructies te realiseren op een manier die veilig en economisch is. Het gaat dan onder meer om sluizen, kaaimuren, tunnels, en ophogingen of uitgravingen voor wegenis, maar even goed om de bouw van een eengezinswoning.

Ik noem geotechniek een kunde. Het is geen exacte wetenschap, maar toetst hypothesen af aan ervaringen in de praktijk. Hierbij gaat aandacht naar de ontwikkeling en verfijning van  spitstechnologieën, zoals meten met behulp van glasvezel of satellietbeelden. Wij noemen dat advanced testing, ergens halfweg tussen research en routineproeven: we passen de nieuwste technieken toe die net het onderzoeksstadium ontgroeid zijn.

Sondering, boring, labonderzoek, monitoring

Toch schuiven we gedegen technieken die hun nut bewezen hebben niet zo maar aan de kant. De basisproeven van de geotechniek leveren nog altijd waardevolle informatie op. Bij sondering wordt een stel buizen met conus de grond ingedrukt en de weerstand gemeten die de grond biedt. De conus kan uitgerust worden met extra sensoren om bv. waterspanningen op te meten (piëzocone sondering). Geofonen registreren de golven veroorzaakt door een impact aan het grondoppervlak (seismische sondering). Sonderingen kunnen we de ‘eerstelijnsproeven’ in de geotechniek noemen; ze zijn relatief eenvoudig en goedkoop, maar geven toch al veel informatie over de grondlagenopbouw.

Bij boring nemen we monsters van de grondlagen en onderzoeken die verder in het laboratorium naar schuifweerstand, samendrukbaarheid, doorlatendheid en zo meer. In dat lab gaan we op zoek naar de optimale mix van standaardproefmethoden, speciale proeven (bv. onderzoek van de doorlatendheid van filterkoeken uit behandelde baggerspecie) en advanced testing (bender test, extension test en andere).

Steeds vaker gaan we het gedrag van de grond ook monitoren, tijdens of na de uitvoering van een bouwproject. We onderzoeken dan hoe de grond zich effectief gedraagt. De ondergrond is immers niet altijd betrouwbaar. Dankzij monitoring kan tijdig ingegrepen worden als er zich problematische situaties voordoen – denk maar aan de stevigheid van een dijk die in het gedrang kan komen. Monitoring combineert traditionele (inclinometer, extensometer) met meer geavanceerde technieken zoals bv. glasvezels en micro-elektromechanische systemen.

Geotechniek, afdeling van het Departement MOW

Gauthier Van Alboom:

De afdeling Geotechniek is een team van technische civil servants, die hun expertise inzetten bij projecten van andere afdelingen van het Beleidsdomein Mobiliteit en Openbare Werken. Bij voorbeeld bij de bouw van de Deurganckdoksluis (de grootste sluis ter wereld!) door Maritieme Toegang. Maar even goed voor Waterwegen en Zeekanaal: de gecontroleerde overstromingsgebieden, dijkwerken en stuwsluizen van het Sigmaplan. We willen samen met het Waterbouwkundig Laboratorium en de dijkbeheerders de stabiliteit van de dijken in kaart brengen. We zijn ook betrokken bij belangrijke weginfrastructuur gebouwd door het Agentschap Wegen en Verkeer, bv. de missing link N60 Ronse.

Bij de afdeling Geotechniek in Zwijnaarde werken studie-ingenieurs, maar ook technische uitvoerders in het veld. Ze hebben coördinatoren en technici, kwaliteitsbewakers en laboranten. Zelfs de administratieve medewerkers worden polyvalent opgeleid zodat ze bij de onderzoeken betrokken kunnen worden: ze ontlasten dan de ingenieurs en hebben zelf ook boeiender werk.

Onze afdeling wil een waar kenniscentrum voor de geotechniek in Vlaanderen zijn. Daartoe hebben we zeven kennisgroepen opgericht, elk met een eigen specialiteit. We besteden veel aandacht aan kennisbeheer om een voortrekkersrol te blijven spelen voor geotechnisch onderzoek en studies. Om onze klanten tijdig te bedienen en toch ruimte vrij te houden voor kennisbeheer en advanced testing besteden we sommige activiteiten gedeeltelijk uit. Toch willen we vermijden om bv. de proeven volledig af te stoten, omdat je dan het contact met de praktijk dreigt te verliezen. en dat is op termijn nefast. De know-how van onze mensen vormt immers onze belangrijkste troef!

Van Laboratorium voor Grondmechanica en Rijksinstituut / Institut de l’Etat tot afdeling Geotechniek

Het begon allemaal in 1938 toen de latere professor De Beer in opdracht van het Belgische Ministerie van Openbare Werken in Nederland de geotechniek ging bestuderen. Onze noorderburen pionierden toen, en dat is natuurlijk niet te verwonderen als je de geologie van het land bekijkt. In 1939 richtte hij een eigen Belgisch Laboratorium voor Grondmechanica op in Gent. Dat kreeg in 1941 de naam ‘Rijksinstituut voor Geotechniek / Institut Géotechnique de l’Etat, met professor De Beer als directeur-generaal. In 1972 volgde de verhuis naar de huidige site in het Technologiepark in Zwijnaarde.

In Zwijnaarde beschikken we over de nodige ruimte voor ons laboratorium en we kunnen er al de apparatuur kwijt: sondeerwagens, boorwagens – de zwaarste vrachtwagen kan tot 24 ton wegen. Dat gewicht is ook nodig voor de stabiliteit bij de proeven.

In 1989 volgde de regionalisering. Het Bestuur Geotechniek kwam in het toenmalige AOSO terecht en werd in 1994, bij de oprichting van het Departement Leefmilieu en Infrastructuur, de ‘afdeling Geotechniek’.

Van mankracht tot spitstechnologie

Gauthier Van Alboom:

In het verleden vergde het geotechnisch onderzoek kloeke spieren: er werd immers manueel gesondeerd en geboord. Om een stabiel sondeerplatform te verkrijgen, moest vooraf een diepe put gegraven worden, die na het onderzoek weer dichtgegooid werd. Dat was zwaar werk, en de medewerkers leden vaak onder rugproblemen. Ze moesten de meetresultaten aflezen op niet altijd even stabiele manometers en zorgvuldig noteren. Nu is de meetapparatuur veel preciezer en verfijnder geworden. De handenarbeid is grotendeels verdwenen. Weet u dat we collega’s hebben die specifiek alle nieuwe technieken invoeren en begeleiden? En ook een eigen specialist elektronica is broodnodig gebleken.

Er gaat extra zorg naar de adviesverlening. Ruwe meetresultaten moet je ook kunnen interpreteren. Onze klanten verwachten van ons een duidelijke conclusie over hun funderings- of stabiliteitsprobleem. We zetten sterk in op netwerken, met de Universiteit Gent en de KUL, maar ook met de universiteit van Cambridge. Op die manier kunnen we voor sommige onderzoeksprojecten  doctoraatsstudenten inschakelen. We werken met Cambridge bv. samen rond optische-vezeltechniek.

Hoe ik de verdere evolutie zie? De noodzaak om economischer te bouwen, soms met extreme vereisten of beperkingen en in slechte grond, vereist het gebruik van geavanceerde rekenmodellen. Die rekenmodellen vragen op hun beurt dan weer om grote aantallen grondparameters, verzameld in complexe proefopstellingen. Het gevaar bestaat dat je daardoor de samenhang uit het oog verliest. Het waarderende oordeel van de ingenieur zal altijd nodig zijn. Daarom toetst de afdeling Geotechniek de resultaten van complexe reken- en proeftechnieken altijd aan meer klassieke methoden, de zogeheten proven technology.

Het belang van monitoring zal verder toenemen – wij werken op dit ogenblik aan online monitoring. Dat wil zeggen dat je een project van op afstand kunt volgen.

We willen als afdeling de nieuwe ontwikkelingen volgen (daar heb je ook geen keus in: wie stilstaat, raakt achterop!). Maar dat wil niet zeggen dat we de klassieke technieken uit het oog verliezen. Ik zie de toekomst dus als een optimale combinatie van klassiek + innovatief. We zullen onze rol als kenniscentrum ook voluit spelen. We verspreiden onze geotechnische know-how naar andere sectoren zoals het onderwijs – met een cursus voor ie-net (het vroegere KVIV) – en werken mee aan de Task Force Kwaliteit Grondonderzoek. We publiceren in vaktijdschriften, nemen deel aan conferenties en spelen een rol bij de werkzaamheden voor een Europese normalisatie. En dat gebeurt vaak na de dagtaak!

Happy birthday! Geotechniek viert feest op 5 oktober 2014

De afdeling Geotechniek neemt deel aan de Open Bedrijvendag op zondag 5 oktober 2014. Leidraad is uiteraard “75 jaar Geotechniek”. Van 10 tot 17u bent u welkom in Technologiepark Gebouw 905, 9052 Zwijnaarde. Mis deze boeiende reis doorheen de wereld van de geotechniek niet. Op een achttal plaatsen maakt u kennis met methoden en technieken die ons in staat stellen om de ondergrond te onderzoeken en zijn gedrag te voorspellen.

Klik voor meer informatie op de website van Geotechniek.